Թուրք գրականագէտի նկարագրութիւնը Հայոց բռնագրաւուած Հայրենիքի մասին

«Պոլսոյ «Ճումհուրիյէթ»-ի մէջ (22 Մարտ 1977) Ահմէտ Օգար տեղեկագրական երկար յօդուածաշարքով մը սկսած է խօսիլ Արեւելեան Անատոլուի եւ անոր զբօսաշրջային կարելիութիւններուն մասին: Կը յիշէ Անին, Քոփ լերան յիշատակարանը, Աղթամարը, Բասիններու ամրոցը, Վանայ Ծովափը, Արարատը եւ պատմական մանրամասն տեղեկութիւններ կու տայ անոնց մասին:

«Երբ կանցնինք Քոփ լերան կիրճերէն,- կը գրէ յօդուածագիրը,- ամենաբարձր գագաթին վրայ կը տեսնէք Նահատակաց Յիշատակարանը: ԺԹ դարու ռուս-օսմանեան պատերազմին, շատ մարդ մեռեր է այս տեղերը: Յիշատակարանէն քիչ անդին, կը տեսնէք Հայկական հսկայ Զանգակատունը, իր կոչնակով: Երբ ձիւնը կը խափանէր ճամբաները, հայկական այս զանգակը կը հնչեցնէին, որպէսզի մոլորած ճամբորդները լսեն անոր ձայնը եւ ուղիղ ճամբան գտնեն: Էրգրումէն 38 քիլոմէթր անդին, կը հանդիպիք Բասիններու, Հասան Գալէի: Այս քաղաքն ալ վեհապանծ ամրոց մը ունի, հայերու կողմէ շինուած եւ փոխանցուած մեր օրերուն: Անիի ամբողջ գօտին լաւ պահպանուեր է, ուրարտական շրջանէն սկսեալ: Հայոց Կամսարական ազգատոհմէն կու գայ։ Կամսարականները բուռն կռիւ մը մղեր են արաբներու դէմ, 722 թուականին, Բագրեւանդեան պատերազմ անունին տակ: Կամսարականները պարտուեր են եւ իրենց թագաւորութիւնը վերջ գտեր է: Անի այնուհետեւ ծաղկեր է, Աշոտ Գ․-ի օրով եւ եղեր է մայրաքաղաք:

«Անիի մէջ այսօր բազմաթիւ եկեղեցիներ կան, բոլորն ալ հայերէն մնացած: Կայ նաեւ Սէլչուքեան մզկիթ մը, կիսովին փլած, միւս մասն ալ ուր որ է պիտի փլչի: Կարսի տեսարժան վայրերուն մէջ թանգարան մըն ալ կայ, աւելի ճիշդ Հայկական Եկեղեցի մը, տասներորդ դարէն մնացած։ Արեւմուտքը շատ տպաւորիչ է Վանայ Ծովուն վրայ: Աղթամար կղզին կը տեսնէք, իր Ս․ Խաչ եկեղեցիով եւ նուիրական զանգակատունով: Տասներորդ դարէն մնացած հայկական եկեղեցի մըն է ան, քովը պալատ մը կայ եւ գերեզմանատուն մը: Պալատէն հետք չէ մնացած, իսկ գերեզմանատունէն քանի մը քարեր, եւ մենք զանոնք կոտրտեր ենք, խորհելով որ անոնց վրայ կեավուրի խաչեր կան: Աղթամարի Ս․ Խաչ Եկեղեցին քանդակագործութեան նմոյշ մըն է, այսօր թանգարան մը: Նախապէս ուխտատեղի մըն էր Հայոց համար»։

(«Հայրենիք» օրաթերթ, Բոստոն, 1977 մարտի 31, էջ 4)

Թուրք կամ ադրբեջանցի լրագրողի դէպքում նման առարկայական մօտեցում պատկերացնելի չէ այսօր։ Լրագրող, որ Ահմետ Օգարի օրինակով խոստովանի, որ Հայոց պատմական քաղաքամայրը պահվում է Թուրքիայի բռնագրաւման տակ, կամ էլ Կարսի ու Աղթամար կղզու թանգարանները, իրականում, հայապատկան եկեղեցիներ են եղել եւ ուխտատեղի։

Պատկերացնելի չէ քանզի թուրք-ադրբեջանական ռասիզմը, որպէս Թուրքիա-Ադրբեջան պետական գաղափարախօսութիւն, դարձեալ հզօրացած ու ոգեւորուած վխտում է ամենուր, իր հետեւից թողնելով, ի թիւս այլոց, նաեւ այսօր՝ Արցախի Հանրապետութեան քաղաքամայր Ստեփանակերտի Մայր եկեղեցու աւերակները․․․

Պատմական անարդարութեան եւ ազգային անիրաւութեան վրայ կառուցուած «խաղաղութիւնը» անտարակոյս կեղծ է եւ անշուշտ՝ անկայուն։

Կարէն ԽԱՆԼԱՐԵԱՆ

Մեկնաբանություններ